De Race naar 0

race-final

Marktdenken domineert en penetreert elk facet van onze samenleving. Als een religie heeft het ons inmiddels in de tang. Economische regels worden wetten en wetten worden doorgevoerd tot de ultieme conclusie. Een maatschappij die niet meer streeft naar het hogere, maar afstevent op het absolute nulpunt.

Ik hoor je denken, is dit niet al te zwart gedacht ? Zo’n vaart zal het toch wel niet lopen ? Nou lijkt marktdenken aan de oppervlakte een prima systeem. Vraag en Aanbod als determinanten voor een natuurlijke ordening.

Maar wanneer is de concept een goede afspiegeling van de werkelijkheid ?  Wanneer is een markt zuiver en effectief ? Net zoals het zuivere christendom, zuivere wielersport of zuivere communicatie niet bestaan, bestaat een zuivere marktwerking ook maar zelden. Het is een concept, theoretisch. De praktijk is anders, zeker in een complexe wereld die nauwelijks te overzien is.  Tel daarbij op dat we spreken van Kapitalisme, de accumulatie van kapitaal. Ga eens monopolie spelen (de vrije markt) en geeft één speler aan het begin een enorme smak geld. Hoe eerlijk is dat ? De speler heeft veel meer kans om te winnen ook al is zijn speltechniek inferieur aan dat van de andere spelers. De geachte natuurlijke ordening van vraag en aanbod wordt door kapitaal al gelijk onderuit gehaald. De spelers in een markt zijn nooit gelijk bij het begin. Denk ook aan een fysieke marktplein. Is elke plek wel gelijkwaardig en wie bepaalt jouw plek ? Moet je vriendjes zijn met degene die de marktplekken toewijst ?

En wat weet je van het leven van de Kiloknaller kip ? Waar komen de onderdelen van je iPhone vandaan en door wie en onder welke omstandigheden worden deze in elkaar gezet ? Maakt reclame en marketing de keuze duidelijker of juist niet ? Wat zijn de onzichtbare uitkomsten van de keuzes die je maakt ? Hoe milieubelastend zijn producten ? Het idee dat vraag en aanbod transparant zijn is een makkelijk door te prikken fabel !

De winnaars in het kapitalisme zijn lang niet altijd de bedrijven met de beste ideeën en de beste producten. Soms zijn het de bedrijven die het hardst liegen of het spel het vuilst spelen. Goede ideeën spelen zeker een rol, maar hoeveel goede ideeën zijn niet ondergesneeuwd door de macht van het kapitaal ?

Hoe groter de partijen, hoe groter de belangen, hoe minder vernieuwing  en hoe lastiger het is voor nieuwe partijen om de markt te betreden.  Het is een systeem dat wanneer doorgevoerd tot de ultieme conclusie het tegenovergestelde bereikt van wat de theorie beoogt.

keuzevrijheid

Consumenten worden geacht macht te bezitten, maar als er slechts gekozen kan worden tussen 1 of 2 partijen, hoeveel keuze is er dan ? En geeft de markt niet vaak een overdaad aan keuzes die ogenschijnlijk verschillen, maar in de basis gelijk zijn ? Zit ik echt te wachten op keuze uit 40 soorten chips of tandpasta en zijn die keuzes wel zo verschillend ? Neem de zorgverzekeraars.. dat zijn er zo’n 30, maar als je even verder kijkt eigenlijk maar 4. (moederbedrijven) En hoe wezenlijk verschillen ze nu echt ? Een veelvoud aan opties betekend niet automatisch een veelvoud aan reële keuze. En kan een markt ook niet bevangen zijn, gedomineerd zijn, door een bepaalde manier van denken ? Een status quo, waarin alle partijen zich kunnen vinden ? Hoeveel kans heeft een vernieuwende zorgverzekering, een schonere auto ? Hoeveel tegenwerking hebben elektrische automobielfabrikanten wel niet moeten overwinnen en zijn ze niet pas gaan groeien door milieumaatregelen (marktregulatie) van overheden ?

Monopolies

Wie heeft niet te maken met partijen als Ziggo, Apple of Microsoft. Als je eenmaal gekozen hebt zit je zo’n beetje vast en is je ondergeschikte positie een feit. Tariefverhogingen, vastzitten aan bepaalde hardware, verandering van reglementen, hoeveel heb je nog te zeggen ?

En kijk naar Google, een moloch. Het heeft eigenhandig de internet zoekmarkt, de online advertentiemarkt en de helft van de smartphonemarkt in handen en straks rijden alle auto’s wellicht op Google software ? Als je de markt globaal maakt, blijven er dan uiteindelijk misschien maar een paar grote bedrijven over ? En dienen die grote bedrijven ons, of slechts een handjevol ultrarijken ?

Wetgeving om de markt te reguleren

In het verleden zijn er in Nederland diverse wetten in het leven geroepen om Monopolies en machtsposities (Kartels, prijsafspraken) e.d. te voorkomen. Ook arbeidsrechten en milieuwetgeving droegen zorg voor een eerlijker en nuttiger Kapitalistisch systeem. Door de globalisering werd de wereld echter één markt. Bedrijfsgrootte katapulteerde en het machtsevenwicht tussen bedrijven en overheid sloeg door in richting van de bedrijven.  In deze nieuwe realiteit kozen politici ervoor om de regels van de nieuwe economische orde te volgen. In het nieuw speelveld van deregulatie verkozen ook onze politici om wetgeving te temperen of minder strikt te zijn in de uitvoering.  Er werden belastingdeals gesloten met bedrijven en het vestigingsklimaat werd zo gunstig mogelijk gemaakt. Landen begonnen elkaar te beconcurreren .. niet meer op basis van capaciteiten maar in gebrek in wetgeving ! De natiestaat werd van samenleving omgevormd tot bedrijf en..

De race tot het ongebreidelde Kapitalisme was geboren !

Laisser-faire economie werd de norm in het nieuwe economische systeem genaamd : NeoliberalismeDe opvatting dat marktvrijheid voor de ultieme vooruitgang zou zorgen,werd leidend. Voorstanders in de school van Ayn Rand zien in het ongebreidelde Kapitalisme en een terugtredende overheid een roeping, Ik zie in het ultieme marktdenken veel elementen terug van het fascisme.

Fascisme omdat het ageert aan de ultieme vrijheid van een dier, het animalistische om slechts voor jezelf te leven en het liefst groots en meeslepend. Het bestaan van grote ondemocratische multinationals, die hun macht ontlenen aan hun vermeende maatschappelijke nut en belang (to big to fail, werkgelegenheid etc) lijkt veel op de rol van de natiestaat onder het nationaal socialisme. Met de vrije markt ideologie beteugelen we niet het wilde paard van het egoïsme voor ons aller belang, maar zijn we er aan overgeleverd.

Natuurlijk is de roep om vrijheid een gerechtvaardigde, maar ongebreidelde vrijheid, economische of persoonlijk is een even groot gevaar voor de mensheid dan welke extremistische ideologieën dan ook. Het is het failliet van de menselijke maat en de onderwerping aan een alomvattende ideologie, zelfs als die ideologie vrijheid in de naam heeft.

De Race naar 0

De race naar 0 is de race tot het zo snel mogelijk en zo volledig mogelijk volgen van die economische vrije markt ideologie. Want als jij het niet doet, doet een ander het en ben je verloren. Het is een wapenwedloop als in de koude oorlog. Bedrijven zoeken landen met lage lonen, lage belastingen en weinig milieumaatregelen. Ze spelen het spel harder en harder, want het is survival of the fittest. Overheden op hun beurt faciliteren bedrijven door het afbouwen van sociale vangnetten en het versoepelen van allerlei regels. Veiligheid voor de Groningers ?? We kunnen het ons niet veroorloven. De internationale concurrentiestrijd is hevig en noopt tot vrije doorgang van de multinationals, want dat is in ons aller belang. In een laatste all-in poging om de wereldeconomie vlot te trekken moet bijna alles wijken en wordt het panacee van de globale vrijhandel overal ingezet. De vrije markt economie wordt niet meer gezien als ideologie, of mening, maar als een voldongen feit.

 

Sociaal Democraten geven zich over en Liberalen kraaien de victorie.

 

Enkele voorbeelden van de Race naar 0

  • De winning van grondstoffen in een razend tempo totdat deze op zijn en opgebruikt zijn
  • Lage lonen cultuur : arbeidskrachten voor praktisch niks.. verder trekken wanneer de lonen stijgen. Een systeem dat als een springhakenplaag het arbeidspotentie leeg eet en dan verder trekt.
  • Automatisering : het vervangen van mensen door robots, of intelligente systemen. In de komende jaren zouden heel veel arbeidsplaatsen (tientallen procenten) vervangen kunnen worden. (denk aan digitale assistenten, (be)zorg robots, zelfrijdende auto’s)
  • Marges naar 0, supermarktenoorlogen, kleine boeren die niet kunnen blijven bestaan, lege winkelstraten omdat mensen goedkoop via internet kopen. BOL.com /Amazon effect. De middenstand verdwijnt.
  • Voorraden van bedrijven gaan naar 0. Voorraden kosten geld en door automatisering kan vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd. Dit heeft veel voordelen (meer keuzes), maar geen voorraad is alles op bestelling. Als er ergens een spaak in het wiel komt in de keten, valt de hele keten uit. In geval van calamiteiten (natuurrampen, uitval stroom) is er geen voorraad, geen backup. Te ver doorgevoerde efficiëntie is in geval van nood vaak dodelijk. (vergelijk het met vet op je lichaam, je moet het meezeulen, maar het is verdomd handig als er voedselschaarste is)
  • Meer en meer gebruik van gevaarlijke technieken als deep drilling, schaligas, kernernergie en genetische manipulatie. Risico’s worden niet meegewogen in de prijs, slechts de beoogde kosten en opbrengsten.
  • Valsspel liegen over de specificaties (Volkswagen schandaal) of producten maken met namaak ingrediënten die de kwaliteit negatief beïnvloeden, maar wel hetzelfde lijken. Als ik het niet doet doet iemand anders het..
  • Belastingen naar 0,  multinationals zijn vaste klant in belastingparadijzen. Er wordt volop geconcurreerd door landen met belastingvoordeeltjes voor bedrijven.
  • Handelsverdragen als TTIP en CETA reduceren de democratie naar 0, bedrijven hebben het voor het zeggen.
  • Rente naar 0, geldcreatie als machtsmiddel voor de status quo. Rente is eigenlijk rendement op kapitaal, als die 0 is, is het Kapitalisme failliet.
  • Korte termijndenken aandeelhouders, jaarplannen planningshorizon naar 0
  • Beurshandel door algoritmes die tienduizenden transacties (koop/verkoop) doen per seconde. Was een investering vroeger iets voor jaren of zelfs decennia, nu is het dus slechts milliseconden.
  • Aantal bedrijven naar 1.. hebben we straks Google op alles staan ? Digitaal gezien is dat voor sommige van ons al zo. Machtsconcentraties zijn makkelijk en gedeeltelijk efficiënt, maar diversiteit en inefficiëntie zijn zo slecht nog niet. Ideeën vloeien in een omgeving met diversiteit. Meerdere wegen naar Rome is wel zo veilig en handig, maar daar kom je pas achter als die ene  super snelweg naar Rome vast komt te staan.
  • Mensvisie of wereldvisie naar 0. Als Rutte gevraagd wordt naar visie dan wijst hij slechts naar de vermeende realiteit van de vrije markt. De mens als Homo economicus is de visie, een beeld van een mens die niet bestaat in een wereld die kapot gaat aan economisch denken.

Race naar 0 is een race naar de bodem. Een race naar de ultieme conclusie.  Maar ook naar de oorsprong, zoals het nulpunt ook wel genoemd wordt. Als men alles heeft geprobeerd in de bestaande denkwijze en het vertrouwen in dit systeem daalt richting nul (hopelijk voordat het systeem echt in elkaar stort) dan pas wil men een nieuw systeem overwegen. Een nieuw Paradigma dat wel beantwoord aan de problemen van deze tijd.

Dit, geachte lezer, is de basis van de huidige economische en politieke (en misschien zelfs existentiële) crisis. 

Is Kapitalisme dan een slecht idee ? Heeft Kapitalisme niet gewerkt ? Het heeft zeker gewerkt, maar in een tijd van complexiteit, schaarste, van globalisering en tanende macht van overheden, in een tijd van gevaarlijke technieken en globale problemen als vervuiling en klimaatverandering, is het systeem op weg zichzelf buitenspel te zetten. Een vrije markt werkt in een systeem waar ruimte is, waar een level-playing-field is (waarin de slagingskansen van de deelnemers in aanvang gelijk zijn) en niet in onze technologische wereld met machtsblokken, patenten en schaarste.

De ultieme conclusie van het neoliberale vrije markt Kapitalisme is zoals de Amerikanen zo mooi zeggen : “null and void” Nutteloos, leidend tot niets en waardeloos. Game over,  het spel is uit : tijd voor een nieuw spel, met andere spelregels.

Vragen .. geen vragen.. en dan nu maar een ideeën rondje doen ?!

Advertenties

Over Adventatious

Independent thinking Human Being
Dit bericht werd geplaatst in Economie, Filosofie, Geloof, Paradigma, Politiek & Bestuur, Toekomst en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s