De Moderne Middeleeuwen

Moderne Middeleeuwen

Een hevige frons zal bij deze combinatie van woorden op vele gezichten verschijnen. Wat hebben de middeleeuwen met het huidige tijdperk te maken ? We leven toch in een moderne, technische en beschaafde wereld ? Toch heeft onze tijd veel parallellen met de middeleeuwen, misschien zou je zelfs kunnen stellen dat we de middeleeuwen nog steeds niet zijn ontgroeit.

Als je de huidige tijd aanschouwt zie je veel vrijheden. We leven zeker niet in een sterk door de kerk gereguleerde wereld zoals in de periode 500-1500.We hebben vrijheid van meningsuiting, we kunnen onze eigen regering kiezen en we gaan beschaaft met elkaar om. Dat is onze perceptie, maar is onze wereld wel zo vrij en vriendelijk ?

In de middeleeuwen leefden de mensen in en om kastelen. De adel en de geestelijkheid deelden de lakens uit. Er waren hertogen, koningen, stadstaten, vrijstaten, boeren, edellieden en geestelijken. Er was veel strijd en oorlog; de middeleeuwen staan vooral bekend om hun bloedige karakter.

Als ik nu uit het raam kijk zie ik geen oorlog en geen strijd, of toch wel ? Hoe zit het met dit raam waarin je dit leest ? Het internet, de televisie ? Ons venster op de werkelijkheid is vele malen groter, onze wereld is globaal en op wereldschaal is er nog steeds veel geweld. Maar wij zitten gelukkig veilig in onze vesting, in ons kasteel !?

Kaste(el)

Kaste betekend schoon en rein. Het woord wordt gebruikt om een sociale klasse aan te geven. Kaste betekend ook afgesloten groep of individu (vgl engels : castaway, outcast) of opbergen (kast) Als je al deze betekenissen combineert kom je uit bij het woord Kasteel. Een fort om de hogere klasse te beschermen tegen de lagere klasse, de beschaafden tegen de barbaren. Dit was het wereldbeeld in de middeleeuwen.  De adel (wat komt van edel) en de geestelijkheid (de kerk, hoeders van Gods schepping) maakten de dienst uit. Deze twee machten opereerden vaak als twee-eenheid. De legitimiteit van de koning werd bevestigd door de kerk en visa versa. Zo waren koningen door god gezonden en vochten koningen tegen de barbaren (en voor god) met kruistochten en onderwerping. Vergelijk dit ook het voorafgaande Romeinse rijk wat ook poogde “barbaarse” volkeren als de Germanen en de Schotten te onderwerpen en beschaving bij te brengen.  Maar was het werkelijk beschaving brengen of was hier sprake van knechten en leegroven ?

Bezie ons huidige tijdperk en geografie eens in het licht van de middeleeuwen. Kasteel Europa (en Kasteel Amerika) met oceanen als slotgracht om de vijandelijke volken buiten te houden en de NAVO als leger voor verdediging en aanval. Hoeveel vluchtelingen verzuipen niet in de slotgracht omdat Europa zijn poorten dicht houdt ?

Voelen wij ons niet verheven boven de rest van de wereld ? : Afrika, het Midden-Oosten (Woestijnvolken) en de Slavische volkeren (Russen, Polen etc.) ? Minachting over de cultuur van de islam, de “povere” ontwikkeling in Afrika en de vermeende botheid van de Slavische volkeren is eerder gebruik dan uitzondering. De Slavische volkeren danken hun naam trouwens aan het feit dat zij eeuwenlang tot slaaf gemaakt werden !

Moderne Slavernij

Maar de slavernij is toch afgeschaft ? Wij zijn toch moderne mensen ? Ga eens kijken in de sweatshops in Azië waar onder erbarmelijke omstandigheden onze kleding wordt gefabriceerd of de fabrieken waar onze Iphones en Playstations in elkaar wordt gezet. Bij het Chinese FOXconn, een elektronica producent, zijn netten gespannen om de massaal van-het-dak-springende employees op te vangen.  Kijk naar de mijnen in Afrika waar kinderen in nauwe gaten, urenlang onder de grond werken om de mineralen te delven voor onze glorieuze IT producten. Dit alles vind nu plaats, in de “moderne” tijd !

Moderne Rooftochten

Naast het knechten van volken was ook het onttrekken van rijkdommen een reden om zich met legers in vreemde gebieden te begeven. Vandaag de dag zijn er nog steeds bezettende legers, kijk naar de oliestaten in het Midden-Oosten. Vaak ook nemen de rooftochten de vorm aan van handelsmissies. Onder het mom van handelsbetrekkingen, of handelsverdragen worden landen gekoloniseerd. Door het omkopen van de lokale bestuurders krijgen de grote bedrijven afzetmarkten, recht op exploitatie van grondstoffen, gunstige belastingtarieven of een overheid die het niet zo nauw neemt met  milieumaatregels of mensenrechten.

De Multinational

Aan de muren van de multinationals prijken wereldkaarten met vlaggetjes van afzetgebieden, hoofdkantoren en fabrieken. De multinationals zijn de nieuwe koninkrijken ! De schaal waarop zij opereren is veel groter dan de koninkrijken in de middeleeuwen. De lobbyisten en consultants zijn de koene ridders die de weg effenen voor de normale grondtroepen. Zij zijn de vooruitgeschoven posten van de onderneming. De nieuwe koninkrijken hebben kantoren zo groot als paleizen om hun status te benadrukken. Wordt voor de militaire missies het barbaren argument vaak gebruikt, voor de subtielere handelsmissies dient het argument van ontwikkelingshulp vaak als dekmantel. Maar wees eerlijk;  hoeveel goed ontwikkelde landen telt Afrika inmiddels, het Midden-Oosten ? In een interessant boek (Confessions of an Economic Hit Man) beschrijft John Perkins het neokolonialisme van Amerika en de manier waaronder derde wereldlanden worden leeggeroofd onder het mom van ontwikkeling.

(Militaire) interventies

Als landen niet vatbaar zijn voor handelsmissies of sancties dan is geweld een optie. Een coupe plegen is vaak een goede keus. Steun oppositiegroepen, creëer chaos en schep vervolgens een nieuwe orde die je welgevallig is. De recente geschiedenis staat er bol van. Landen worden stelselmatig vernietigd door stoken van buitenlandse machten. Divide et impera (Verdeel en Heers) is nog even actueel als nooit tevoren. In denktanks  worden plannen en strategieën bekokstooft,  marketing firma’s verzinnen een legitiem cover-verhaal en de media verkopen het onrecht. Leiders worden zwartgemaakt, of angsten voor vermeende wapens aangewakkerd, elke reden wordt aangegrepen om het publiek te overtuigen, of eigenlijk een rad voor ogen te draaien. Men hoeft alleen te wijzen op het feit dat het betreffende land geen democratie is en alles is geoorloofd. Levensstandaarden, ontwikkeling en lokale cultuur zijn van geen belang. Landen als Irak en Libië waren de meest ontwikkelde landen in de regio, maar hun regimes waren niet loyaal aan het westen. Zij waren opstandig en boosaardig en dienden daarom omver geworpen te worden. (regime change) Het adagium van de westerse geopolitiek is : het maakt niet uit wie tegen wie vecht, of wie we tegen wie moeten opzetten, als de grondstoffen en winsten maar naar ons gaan. Behoorlijk middeleeuws !

 Machtsbasis

Waren het vroeger de grootgrondbezitters, de land-adel die de bevolking onderwierp aan belastingen en regels. Nu zijn het de grootgeldbezitters , de financiële instellingen en centrale banken die de macht hebben. Hogere huisprijzen opgestuwd door het scheutig verstrekken van hoge hypotheken betekend eigenlijk een levenlang vastzitten aan een torenhoge schuld. Klinkt dit niet als de verplichtingen die een boer, de horige had aan de vorst of aan de lokale Adel ? Hetzelfde geld voor de staatsschuld van naties, aan wie kan een land nu schuld hebben als het het hoogste gezag zou zijn ? Landen worden vaak overladen met schulden (met medewerking van enkele corrupte ambtenaren) tegen torenhoge percentages en worden zo geknecht. Griekenland is het meest recente voorbeeld.

Machtsbasis in de middeleeuwen

  • Grondrechten en afkomst : grootgrondbezitters, land-adel, koninkrijk
  • Moreel gezag : Geestelijkheid woord van god : bijbel uitleg & legitimiteit van de orde
  • Geweld : legers privé legers, stadslegers, lijfstraffen, executies

Huidige machtsbasis

  • Geldcreatie, valuta (Euro, Dollar)
  • Financiële en Handels macht (IMF, Handelspacten, TTIP)
  • Moreel gezag :  supremacy van het westen, vrije markt, mediapropaganda
  • Geweld : uitgaven oorlogsindustrie, huurlegers en wapentuig 700 miljard per jaar, omverwerpen van vijandelijke dictators,  live bombarderen.
  •  Machtsgreep van het Kapitaal

Met het redden van de financiële instellingen onder het motto too big to fail is grosso modo een validatie van de macht van de banken en financiële instellingen geweest. Het uitblijven van strikte regulering (voor de crisis en daarna) een totale overgave. De financiële sector staat boven de wet, grote multinationals dwingen wetten af door hun macht en ontduiken belasting via de hedendaagse vrijstaten of zoals ze nu heten belastingparadijzen.  En een uitvloeisel van financiële macht is marktmacht, het kapitalisme ten top. Die markt met zijn organiserende goedheid, klinkt dit niet als een almachtige god ?

  • Intellectuele elite

Er is een soort laag van elites, lobbyisten, consultants, NGO’s en economen ontstaan die de macht van de grote bedrijven en de financiële organisaties goedpraat en legitimiteit geeft. Die intellectuele elite is de nieuwe geestelijkheid.

Onze wereld wordt bedacht in de kantoren van de multinationals (vele wetten zijn letterlijk geschreven door bedrijven !), bestuurd vanuit boardrooms en geregeld in de lobby’s. Inmiddels zijn er tientallen lobbyisten per Europarlementariër. Deze lobbyisten en consultants verdienen een veelvoud van mensen in de publieke sector, drie keer raden hoe er gestemd gaat worden ? En in deze rijkelijk beloonde sector zijn ook legio banen te vinden voor politici na hun politieke loopbaan. Is het gek dat de huidige parlementariërs meer functioneren als vazallen dan als volksvertegenwoordigers ?

  • Copyright is wrong

Ook het verkrijgen van patenten (of copyrights) geeft macht. Dit zijn een soort van wingewesten die tot in lengte van dagen uitgemolken kunnen worden, mits jij iets als eerste claimt. (dit terwijl dezelfde oplossing vaak door meerdere mensen wordt bedacht omdat het een simpele volgende stap is) Klinkt dit niet als het bezetten van een grondgebied ? Zelfs voedsel is tegenwoordig patenteerbaar en zou men straks tot in de eeuwigheid  moeten betalen voor bijvoorbeeld broccoli ? Als het aan Monsanto ligt wel. Talloze boeren in India pleegden al zelfmoord door de misdadige exploitatie van copyright op zaden. Middeleeuws niet ?

  • Kerk = media

In de middeleeuwen had de kerk het alleenrecht op voorstellingen, dat is nu natuurlijk anders. De televisie en het internet zijn vrije informatie media, iedereen mag alles zeggen, toch ? Bedenk wel dat de meeste mensen niet zelf op zoek gaan naar informatie, maar hun kennis van de wereld betrekken via bepaalde grote mediakanalen. Staatjournaals, of grote mediaagglomeraten zijn verweven met de intellectuele elite.  Journalisten krijgen pas tijd van een politicus als ze een goede relatie hebben. Persvoorlichters stromen door naar de media. En bedrijven die adverteren op de zenders, zijn tegelijkertijd vaak ook onderwerp van het nieuws. Het is een carrousel van mediavulling waarin men het elkaar vooral niet te moeilijk maakt. Belangenverstrengeling en consensus maken blind of zien misstanden door de vingers.

Daarbij komt de macht van zoekmachines, de macht van Google en Facebook over welke berichten zij toelaten, acceptabel vinden of hoger waarderen en dus eerder tonen aan de gebruikers. Is dit vrijheid of worden de poorten bewaakt door algoritmes en bedrijven met hun eigen belangen ?

Corpocratie

Praktisch gezien leven we niet meer in een parlementaire democratie. We worden bestuurd door de nieuwe adel, ook wel de 1% genoemd. Het volk voelt zich niet meer gehoord door de parlementariërs, voelt zich overheerst door Europa en clubs als het IMF. Onze volksvertegenwoordigers lijken meer en meer vazallen en stadhouders. Zij stellen de nieuwe orde boven wat we met ons allen hebben opgebouwd. Ruim baan voor de multinationals, ruim baan voor gewelddadige interventies, verheerlijking van onze westerse grootheid en onze geweldige vrijheden. Ruim baan voor het neo-liberalisme of moeten we neo-feodalisme zeggen ?

De landkaarten tonen ons landen en staten, maar zouden kaarten als hieronder niet veel meer duidelijkheid scheppen over de machtsverhoudingen ? Veel multinationals hebben grotere omzetten dan landen. Shell heeft een groter omzet dan b.v. Denemarken en is in omzet 2x zo groot als Griekenland. Van de 100 grootste economische entiteiten in de wereld (dus landen en bedrijven) is al bijna de helft multinational en dan hebben we het nog niet over de gigantische balansen van de financiële instellingen gehad.

bedrijven naar omzet

Grootste bedrijven per staat

Bedrijven naar omzet

Grootste bedrijven per land

Renaissance & de Verlichting

De middeleeuwen eindigden officieel met het begin van de renaissance. Met een wedergeboorte van de kennis uit de oudheid ontworstelde men zich van het religieuze juk. Maar het romantische beeld dat dit leidde tot pais en vree lijkt niet te kloppen.  De mens die vrij was om zijn eigen lot te scheppen, schiep voor velen een lot dat godgeklaagd was. Slavenhandel tierde welig, oorlogen waren nog aan de orde van de dag.

Met de verlichting deed de rede weer zijn intree, nieuwe kennis, nieuwe wetenschap zou de mens verder brengen. Een humanistische moraal maakte zijn opwachting. Mensen zijn vrij, gelijk en broeders van elkaar. Nu werden ook de koningen en adel van het toneel verdreven. Met wetten werd de gelijkheid van de mens verankerd in de maatschappij. Helaas ging in de praktijk de ongelijkheid gewoon verder. De Adel had dan op papier dezelfde rechten als de burgers, in de praktijk bleef de macht waar hij altijd al was. Napoleon de man aan de macht in revolutionair Frankrijk kroonde zichzelf tot Keizer. De koning is dood, lang leve de keizer ! De geschiedenis leert ons dat de weg vooruit soms twee stappen vooruit is en één terug. 

Zo ook vandaag de dag. De klassenmaatschappij die overwonnen leek is op de weg terug. De nieuwe elite wordt niet bestraft bij het stelen van miljarden maar slechts beboet, terwijl mensen uit de lagere klassen in het gevang belanden na relatief kleine vergrijpen gepleegd uit pure wanhoop en uitzichtloosheid. De elite leent geld tegen 0.1 procent, de gewone man betaald 5 procent, om over belasting nog maar te zwijgen. De kloof tussen arm en rijk groeit snel richting middeleeuwse proporties. De nieuwe economische orde wordt geplaatst boven menselijke waarden, het is een nieuwe religie. We geven economen de macht, niet omdat ze gelijk hebben, maar om hun gelijk af te dwingen.

De beschaving komt niet door ons economisch systeem, nee beschaving bestaat ondanks ons economisch systeem. Beschaving is niet iets wat je bereikt, het is iets dat je doet. De verlichting is geen periode uit onze geschiedenis, een “fait accompli“, maar een “work in progress” Hopelijk brengt dit stukje dan ook wat licht in onze moderne, maar nog immer duistere, middeleeuwen !

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s