Oorlog & Rede

Het waarom van oorlog

De geschiedenis van de mens wordt gekenmerkt door strijd. Een strijd tegen de elementen, tegen de natuur, maar vóóral ook tegen elkaar. Oorlogen vormen de rode bloed doordrenkte draad die onze geschiedenis aaneen rijgt.  Soms lijkt het er op dat de enige vooruitgang die de mensheid heeft geboekt slechts zit in steeds betere wapens om deze oorlogen te kunnen voeren. Hoe komt het toch dat de mens, een sociaal wezen, afhankelijk van zijn medemens, zich keer op keer verlaagt tot het meest primitieve wat de hij kan voortbrengen ?

Het woord oorlog vertelt letterlijk het verhaal (log) over de oerstrijd,  het varen van de mens in zijn strijd om het bestaan en zijn poging tot beschaving (oorbaarheid). Het Engelse War duidt op verwarring, de geestestoestand waarin oorlogen vaak worden uitgevochten. De krijger (krieg) gevangen in een blinde doodstrijd, hij of ik.

Al ver voor onze huidige psychologische duidingen was men zich bewust van het karakter van oorlog, de toestand waarin rede ver te zoeken is, waarin blinde overleveringsdrang de overhand neemt en alle moraal verdwijnt. Maar als we ons bewust zijn van de gruwelen van oorlog, waarom belanden we er dan steeds in ?

Strijd tussen individuen

Oorlogen gaan tussen stammen, volken of landen. Maar waarom worden ze gevoerd ? Wat is de aanleiding van de animositeit ?  Laten we eerst een kijken naar de strijd tussen individuen. Waarom hebben twee mensen ruzie, waarom gaan zij op de vuist ?

Een twist tussen twee mensen ontaard in ruzie als tenminste één van beide partijen zich ernstig bedreigd voelt. Het wordt een jij-of-ik situatie, een strijd om de macht, om dominantie. Het stemvolume gaat omhoog om één en ander kracht bij te zetten, de rug wordt gerecht om groter te lijken, spieren spannen zich en in een uiterste geval wordt de aanval ingezet. Mensen zijn (net) dieren.

Het begrip dominantie komt dan ook voort uit de biologie evenals de verwante begrippen domein en territorium. Een dier heeft een grondgebied met een bepaalde omvang en rijkheid nodig om voldoende planten of prooidieren te garanderen. Omdat dit van levensbelang is zal het dier zijn territorium verdedigen als zijn leven. Bij mensen denken we niet gelijk aan territoria, maar ook de menselijke strijd is terug te voeren op territorium-drift. Soms is dit duidelijk, een ruzie tussen buren over de erfgrens , soms meer verhuld. Een domein van kennis, expertise, ervaring is ook een soort territorium. Het voorziet naast aanzien ook in de mogelijkheid om een inkomen of gunsten te verwerven. En gelijk het dierenrijk moet deze positie verdedigd worden. Een professor wiens theorie wordt “aangevallen” door collega’s voelt zich bedreigd. Een oudere verkoper die een jongere collega de show ziet stelen voelt zijn positie wegglippen en aantrekkelijke dames voelen zich “bedreigd” als er een bevallige concurrente in de straat komt wonen. Succes van de één wordt vaak als territorium verlies van de ander ervaren.

Rangordes

Belangrijk in de groepsdynamiek is ook het begrip Rangorde. In troepen mensapen, of wolven is er een strikte hiërarchie. Het zogeheten Alpha mannetje is de leider van de groep. Deze positie is een uitruil tussen de groep en dit mannetje. De leider krijgt voorrang bij de voortplanting en voedsel en in ruil beschermd en leidt hij de groep, hij neemt de verantwoordelijkheid op zich. Dit zien we weerspiegeld in de menselijke maatschappelijke ladder. Mensen hoger in der hiërarchie krijgen beter betaald en zijn aantrekkelijker als partner en dit alles in ruil voor hun leidinggevende eigenschappen. Symbolisch zien we dit ook terug bij sportwedstrijden. De winnaars worden door missen gekust en geëerd met kostbare prijzen.

Bij mensen zijn er op allerlei vlakken hiërarchische verhoudingen. De hiërarchieën zijn vaak formeel, soms natuurlijk en onbewust. Dit kan zijn in een vriendschap, of in een gezinssituatie. Wie heeft de broek aan? Lichamelijk neem je vaak onbewust een dominante of ondergeschikte houding aan in interactie met anderen. Welke hand ligt boven in de handdruk  (“the upper hand” , de overhand hebben) , wat communiceert je lichaamshouding. Een licht buiging van het hoofd, aankijken of wegkijken, het speelt allemaal mee.

Ik denk dat bij mensen er meerdere terreinen van status en dus ook verschillende rangordes. Bezit, intelligentie, uiterlijke verleidingskracht, fysieke en verbale vermogens.  Op al deze gebieden bevinden we ons ergens in de rangorde, we zijn ook geneigd om ons leven in het teken te stellen van die eigenschappen die ons gunstig doen afsteken tot onze soortgenoten. Een minister-president slaat misschien een modderfiguur op de dansvloer of op een skatebord, maar is verbaal duidelijk de meerdere. Al naar gelang de situatie kan een andere rangorde worden opgemaakt.

Tweegevecht

De rangorde in een groep is niet altijd direct duidelijk. Vaak is er sprake van een gevecht om dominantie. De beslechting van zo’n dominantiestrijd tussen mensen heeft veel overeenkomsten met die van dieren. Zo lijkt een schietduel uit het wilde westen of een zwaardgevecht op een gevecht tussen twee herten. Ook worstelen en boksen zijn varianten van tweegevechten die erg lijken op gevechten in het dierenrijk.

Wat al deze gevechten gemeen hebben is dat er regels zijn. Deze zorgen er voor een eerlijk gevecht en dat het pleit beslecht wordt zonder teveel verwondingen. Dreiging alleen is vaak al genoeg om één van beide partijen eieren voor zijn geld te laten kiezen. Een vaste regel is dat het gevecht stopt als één van beide partijen zich gewonnen geeft. Bij de menselijke strijd zijn er zelfs derden die toezien op een eerlijk en ordentelijk verloop van de strijd. Het debat is zo’n moderne vorm van strijd. Debat betekend letterlijk minder vechten (Latijn : de=minder batuere=vechten) In de menselijke geschiedenis zien we een gestage ontwikkeling van puur gevecht op leven en dood tot meer menselijke afweging van goed en kwaad en het aanwijzen van een winnaar. Ons rechtssysteem is een ver gevorderde variant op dit alles. Hier beslist de rechter de twist en wijst een winnaar aan. 

Strijd tussen volkeren, ideologieën.

Op hoger niveau zien  we ook een strijd om dominantie. In het dierenrijk zien we de strijd tussen bijenvolken of dieren die in groepsverband leven. Er bestaan ook regelrechte oorlog tussen troepen wolven, of tussen groepen chimpansees

Groepen, stammen, volken en landen strijden om hun status, rechten op stukken grond en natuurlijke rijkdommen, hun territoria.  Zo kan de tweede wereldoorlog simpel verklaart worden als poging van Duitsland om “Lebensraum” te verwerven (dit was ook letterlijk het motto) alsmede een strijd om status terug te winnen na de verloren eerste wereldoorlog en de daaruit volgende vernederende financiële en militaire maatregelen. Een eens grote natie trappen als deze op de grond ligt blijkt geen verstandige keuze!  Duitsland en Japan beschikken trouwens nauwelijks over natuurlijke bodemschatten. Vooral olie was en blijft een groot probleem voor deze landen. 

Vandaag de dag worden de meeste oorlogen gevoerd voor dezelfde kostbare grondstof.  Het belang van olie kan niet onderschat worden olie is het levenselixer van de geïndustrialiseerde samenleving. Een tekort aan dit goedje bedreigt het voortbestaan direct. We zien dan ook dat de veelvraat op olie gebied de VS letterlijk over lijken gaat om de aanvoer van goedkope olie veilig te stellen.

De moderne versie van lebensraum is economische afzetgebied. De hele vrijhandel discussie is vaak een verkapte strategie om toch al grote bedrijven meer ruimte te bezorgen. Ook een munteenheid kan gezien worden als territorium. Een dominante munt geeft zeer veel financiële macht. In de toekomst zal drinkwater en landbouwgrond meer en meer onderdeel worden van twisten tussen landen.

Ideologie als leidraad

Naast dat volkeren strijden om dominantie, strijden ook ideologieën om dominantie. Onze overtuigingen over hoe te leven, welke god te dienen zijn immer een punt geweest van hevige strijd. Godsdienstoorlogen, kruistochten en ga zo maar door. Ook het communisme en het kapitalisme hebben menig twist uitgevochten, al was het dan indirect in bijvoorbeeld Vietnam of Korea. De strijd van ideologieën op wereldschaal vertoond overeenkomsten met de strijd tussen personen. De levenswijze, het economisch model is het territorium geworden. Het is hun basis in hun strijd om het bestaan, hun anker. Zij wonen in die ideologie, het geeft hen de mogelijkheden om te overleven, om met angst om te gaan. Natuurlijk is een andere ideologie dan zeer beangstigend. Het ondermijnt de basis van waaruit je leeft, overleeft. Hetzelfde overlevingsinstinct komt boven, of men je basis nu letterlijk of figuurlijk aanvalt.

VS de Wereldleider, vrijheidsdenken en kapitalisme als leidraad.

Op wereldniveau heeft de Verenigde Staten zich de status van wereldleider verworven. De VS heeft deze toonaangevende rol veroverd door kordaat en goed leiderschap op het wereldtoneel. Hun rol in het beëindigen van WO-2 en het uitdragen van democratische en liberale principes wordt alom geroemd. De vraag is echter of de wereldheerschappij, de hegemonie van de VS niet terecht tanende is? De Amerikaanse droom verworden tot nachtmerrie? Wat heeft al die vrijheid ons gebracht en wat heeft het genomen van bijvoorbeeld de derde wereld of het milieu ?

Het contract tussen de alfa en zijn “ondergeschikten” staat onder druk.  De VS vragen steeds meer (in leningen, olie en gehoorzaamheid) en geven steeds minder (ideeën, leiding, algehele welvaart)  Uitdagers als China, Brazilië en India staan te popelen om hun rol op het wereld toneel uit te breiden.

Spelletje Risk

Markeren dieren hun territorium door geursporen, de mens trekt grenzen op een landkaart.  De wereld als één geopolitisch spel, een schaakspel, een spelletje Risk. Waren de grenzen vroeger louter landgrenzen, tegenwoordig gaat het meer over economische grenzen en economische macht. Het slechten van economische barrières komt vaak vooral de toch al machtigen ten goede.

Rijke(n) geschiedenis

Het is een algemene trend in de geschiedenis, (groot)machten die rijzen en vervolgens ineenstorten. Het Ottomaanse rijk, Egypte, de Romeinen, de Inca’s , Napoleontisch Frankrijk en ga zo maar door. Wat deze rijken delen is niet alleen een verlangen naar macht, maar ook leiderschap, een idee een visie, de basis van hun succes. Om onszelf als voorbeeld te nemen, in de gouden eeuw hadden wij Nederlanders geweldige schepen, gecombineerd met het innovatieve model van risico en winstdeling, de zogenaamde Compagnies (de eerste multinationals) gaf dit ons de capaciteiten om aan invloed te winnen. Naarmate de tijd verstrijkt komen er echter andere spelers op de markt. Met een verbeterd idee of een geheel nieuwe visie. Vaak degenereert het leiderschap ook, het gebrek aan ideeën wordt gecompenseerd door machtspolitiek en andere minder nobele activiteiten. Als leiderschap duidelijk is, zijn er geen oorlogen nodig om uitdagers te verslaan, of om macht te winnen. Zoals bij een tweestrijd wordt de strijd al gewonnen voordat ze is begonnen.

Tot een zekere mate is het begrijpelijk dat landen strijden voor invloed en hulpbronnen. Maar hoe groot moet een territorium zijn? Maar wanneer is de lust naar macht groter dan de werkelijke behoefte aan macht? Wanneer worden leiders tirannen en landen oorlogszuchtig?

Het karakter van de leider:

Het woord leider alleen roept een veelheid aan associaties op. Van daadkrachtig, visionair tot autoritair en narcistisch. Biologisch gezien wordt het karakter van de leider voor een groot deel bepaalt door het mannelijke hormoon testosteron. Testosteron maakt dat mannen competitief worden, het maakt macho en agressief, maar ook ondernemend en beschermend (territoriaal). Uit de biologie komt een belangrijk effect wat er met het testosteron niveau gebeurt van mannen die een (twee)strijd winnen.

Dit effect, het winnaars effect, verhoogt het testosteron niveau na een gewonnen confrontatie. Dit effect werkt vaak verslavend. De testosteronboost maakt dat je wilt blijven winnen óók als dat niet nodig is. Dit leidt tot oorlog om de oorlog, leiders die ten strijde trekken ter meerdere eer en glorie van zichzelf.

Van veel leiders kan dan ook worden betoogt dat het discutabele leiders zijn. Hoe goed zijn ze voor hun volk, hoe vatten zij hun mandaat op? Zijn het niet vaak personen met narcistische, megalomane of zelfs psychopathische karakters? En wat gebeurt er met iemand wanneer hij eenmaal op de leidersstoel zit?

“Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely. Great men are almost always bad men.” Lord Acton 1887

De Geschiedenis zit vol met verhalen over slechte koningen, wrede dictators en despoten, maar ook van goede leiders, met hart voor hun volk. Sagen en mythen vertellen heldenverhalen vertellen over het verslaan van de Draak, een symbool voor het primitieve in de mens. De draak staat wellicht voor het reptielen brein, een primitief stuk hersenen wat vooral verantwoordelijk is voor overleving.  Later gevormde hersengebieden zorgen voor complexer gedrag en zijn verantwoordelijk voor onze sociale inslag. Het overwinnen van de draak is eigenlijk een overwinning op ons dierlijke verleden, al is de prijs wel vaak de prinses. Hoe dierlijk menselijk is dat?

Begin van een oorlog:

Wat is er angstaanjagender dan een machtige vijand die gewetenloos is, voor niets terugdeinst en uit is op jouw volledige destructie?  Een vijand zo onmenselijk dat hij geen geweld schuwt tegen vrouwen en kinderen en gespeend is van enig moraal gevoel? Het wegzetten van de vijand als inhumaan, godsdienstwaanzinnige of achterlijke zijn tactieken om het volk mee te krijgen in een oorlog. Vooroordelen worden aangezet, misverstanden vergroot of gecreëerd. Met frasen als  “De eeuwige jood” “Axes of Evil” “Rode gevaar” “They hate your freedom” wordt de vijand weggezet.

Als het slechte karakter van de vijand niet overtuigend genoeg is kan altijd nog worden verwezen naar het wapenarsenaal (Weapons of mass destruction, kernwapens in ontwikkeling) en de (vermeende) bereidheid en van de opponent om deze wapens in te zetten. Zo wordt een Clear and Present Danger geschapen. (Tony Blair: wapens gebruiksklaar in 45 minuten)

“You are either with us or with the terrorists”

Met deze zin riep George W. Bush tot patriottisme, het vormen van één front na de aanslagen van 11 september. Niets drijft mensen meer in de armen van hun leiders dan een gemeenschappelijke vijand. Primitieve tribale instincten worden geactiveerd. Mensen zijn geneigd een kant te kiezen in een conflict op basis van loyaliteit en identificatie en vaak niet op basis van moraliteit, zeker niet met de gebrekkige en gekleurde informatievoorziening waarvan vaak sprake is.

Kunnen sommige leiders geestesziek genoemd worden, van een volk kan dat wellicht ook gezegd worden . Als individuen hun eigenwaarde voor een groot deel halen uit het feit dat ze lid zijn van een grotere groep en niet uit hun eigen kunnen, kan dat niet als gezond worden gezien. In slechte economische omstandigheden, in een crisis,  of in achterbuurten (gangs) zien we vaak dat menselijke individualiteit ondergesneeuwd wordt door groepsdenken en groepsvoelen. Zo kunnen we ook hooligans beschouwen die een treinstel slopen, maar ook het Duitse volk ten tijde van Hitler. Een vorm van blindheid en overmeesterende groepsdrang die zeker gekenschetst kan worden als zijnde pathologisch van aard.

Case Belli

Conflicten en animositeit tussen landen te over. Maar wanneer slaat de vlam in de pan, wanneer trekken legers ten strijde ? Gelijk een gevecht tussen mensen moet er sprake zijn van een gevoel van existentiële dreiging. Een conflict tussen landen is zo nijpend en het gelijk zo belangrijk dat geweld de enige optie wordt. Soms is de oorlog een uiting van een jarenlang onderhuidse spanning, of van een openlijke animositeit, maar altijd is er een soort kookpunt waarop een grens is overschreden  Dit punt noemt men Casus Belli. (casus/incident voor Oorlog)

Bekende voorbeelden zijn de golf van Tonkin (begin Vietnam oorlog), Rijksdag brand (begin WO-2) en Pearl Harbor (VS betrokken bij WO-2). Ook 11 september was een Casus Belli, die de VS in staat stelden tot geweld tegen en bezetting van landen in het Midden-Oosten. Uit historische onderzoek blijkt dat veel van de incidenten die tot oorlogen leiden gefabriceerde of uitgelokt zijn. Je zou dit kunnen vergelijken met een vechtpartij waarin een van beide partijen de ander uitdaagt of provoceert,  “doe dan wat als je durft” Niemand wil te boek staan als starter van een gevecht. “hij begon.. Nee hij begon !”

Eind van een oorlog

Een oorlog is vaak een zichzelf voedend fenomeen. Vaak is er ook sprake van een neerwaartse spiraal. Net als bij een vechtpartij wekt geweld en pijn de wil tot vergelding op en zo gaat het maar door. Het conflict tussen Israël en de Palestijnen is zo’n conflict waarin diepe wonden en haat steeds opnieuw de animositeit doet oplaaien.

De snelste manier om een oorlog te beëindigen is door hem te verliezen.

Het vasthouden aan je eigen gelijk, de noodzaak om te overwinnen, is vaak destructiever dan het verliezen zelf.

Moraal van het verhaal

Maar wat is nu het moraal van het verhaal, hoe vergaat het de mens in zijn strijd om het bestaan? De moraal is het verhaal !

We zien in de menselijke geschiedenis niet alleen steeds grotere oorlogen, maar ook steeds grotere samenwerking. Ook krijgt de moraliteit steeds vastere vorm. Na de tweede wereldoorlog zijn de Verenigde Naties opgericht. Hoewel dit instituut verre van perfect functioneert is het een duidelijke stap. Ook kan sport worden gezien als een acceptabelere manier van volken en individuen om zich te meten. Om een voetbalcoach onjuist te citeren: Voetbal is geen oorlog!

Meer en meer wordt realiseren we ons dat er eigenlijk maar één domein is, dat we samen delen. De Aarde. En zoals de natuur het collectief uitvond als oplossing om te overleven, zal dit principe zich op een steeds hoger platform manifesteren. Van concurrentie en competitie naar samenwerking. Dit betekend wel dat we onze individuele angst zullen moeten stillen door vertrouwen in de macht van het collectief. Dat we geloven dat mensen in essentie hetzelfde zijn en bereid zijn om offers te brengen voor ons gemeenschappelijk welzijn.

Wel moet het allengs duidelijk zijn dat niet ieder mens dezelfde inclinatie heeft voor sociaal gedrag en samenwerking. Onze dierlijke, primitieve kant die slechts streeft naar bevredigen van de eigen behoefte en macht over de ander ambieert, moet getemd worden. We zullen leiders moeten kiezen die niet alleen waarlijk hart voor hun volk hebben, maar eigenlijk geen verschil zien tussen hun volk en andere volkeren.

We share the same biology
Regardless of ideology
What might save us, me, and you
Is if the Russians love their children too

Sting ten tijde van de koude oorlog.

Onze gemeenschappelijkheid moet prevaleren boven onze verschillen. Onze angst voor vreemden moet plaats maken voor vertrouwen in elkaar en in de mensheid. Want als oorlog, het verhaal van onze strijd in het bestaan, over één ding gaat is het wel overwinnen van Angst.

Fear is the path to the dark side. Fear leads to anger. Anger leads to hate. Hate leads to suffering. Yoda (Star Wars) Sanskriet yoddha (krijger) of het Hebreeuws yodea (hij die weet)

Advertenties

Over Adventatious

Independent thinking Human Being
Dit bericht werd geplaatst in Economie, Oude Wijsheid en nieuwe Wetenschap, Paradigma, Politiek & Bestuur, Psychologie en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s