Economische Waarde

Economische Waarde

In hoeverre reflecteren economische waarden menselijke waarden ?

Al een lange tijd wint het gevoel in mij terrein dat onze economie niet meer over wezenlijke zaken gaat . Mijn bezoek aan de Occupy Amsterdam demonstratie heeft mij duidelijk gemaakt dat steeds meer mensen deze visie delen. De hele financiële sector heeft onze economie overwoekerd en alles lijkt te gaan over kredieten en geld. Maar waar hoort een economie eigenlijk over te gaan ?

Ons woord economie komt van het Griekse oikos nomos wat het runnen van een huishouden betekend. Economie is dan ook niet meer dan een huishouden en huishoudboekje op nationale of globale schaal. Een economie van een land poogt net als een huishouden om in de behoeften van de bewoners te voorzien.

Oei Oei ik Groei (niet genoeg)

Als een huishouden groeit, door de aanwas van gezinsleden, is er een grotere behoefte aan producten en inkomen. Een groeiende populatie vraagt ook om groei. Er moet voor meer mensen inkomen en goederen worden gegenereerd. Het streven naar groei is in licht dus niet zo vreemd. Allerlei mooie meetinstrumenten (Bruto Nationaal Inkomen/Product)  zijn ontwikkeld om te kijken of de groei van onze economie wel voldoende is om op zijn minst gelijke tred te houden met de groeiende bevolking. Als we naar de groeicijfers van de afgelopen decennia kijken, dan kunnen we concluderen dat er ruim meer economische groei is dan strikt noodzakelijk. We leven in het westen comfortabel en hebben onszelf  voorzien van een veelvoud aan materiële goederen.

Maar nu zeg ik wel comfortabel, maar hoe prettig leven we eigenlijk ? We hebben weliswaar spullen in overvloed, maar worden we daar wel zo gelukkig van ? Werken we niet veel te hard en hebben we te weinig tijd voor de echt belangrijke zaken in het leven ? Om met het gezin te spreken, werken beide ouders te hard en is er te weinig tijd voor “quality time” met de kinderen ?

Kwalitatieve Waarden

Het Bruto Nationaal Product en het  Bruto Nationaal Inkomen vertellen ons iets over de kwantitatieve economie. Verlichte geesten hebben als tegenhanger het Bruto Nationaal Geluk bedacht. Dit is een meeteenheid die meer rekening houdt met de kwaliteit van een economie. Duurzaamheid, cultuur, ontwikkeling en het welzijn en welbevinden van de populatie. Een erg mooie gedachtegang, maar hoe meet je geluk en wat is het ? Wat definieert de kwaliteit van iets ? Hiervoor gaan we eerst nog een filosofisch trapje hoger.

Een economie moet gericht zijn op het creëren en in stand houden van waarde in de meest brede zin van het woord.

Het Duitse woord voor economie  : “Wirtschaft” betekend ook letterlijk wetenschap van de waarde. Alles van waarde wat we creëren en in stand willen houden valt onder deze definitie. Van de waarde van het leven (mens en natuur) tot culturele waarden en ga zo maar door.

Geldelijk waardesysteem

Er valt natuurlijk te discussiëren wat in onze maatschappij van waarde is en hoe je waarden moet afwegen. We kiezen  tegenwoordig wat we belangrijk vinden door er een geldelijke waarde aan toe te kennen. Tenminste we doen alsof geldwaarde, echte waarde is.. Als we kijken naar de volgende voorbeelden doemt een verwrongen beeld op

  • Topvoetballer verdient 275x  zoveel als een  leraar. (Vroeger had een voetballer gewoon een sigarenzaak na zijn carrière)
  • Bankiers verdienen 100 maal de Balkenende norm (Wie “verdient” er nu meer ?)
  • Bedenker Big Brother is miljardair, de  bedenker van het internet (www.) nauwelijks miljonair.
  • Lokaal produceren is 10 maal zo duur als een halve wereld verderop en duurzaam produceren is vele malen duurder dan milieu uitputtend (destructief) produceren. (let op het woord duur en de betekenis die we eraan zijn gaan geven. Onze voorvaderen gebruikten het woord duur waarschijnlijk voor duurzame goederen, iets wat langer mee ging.)
  • Financiële economie is vele malen groter dan de reële economie (De geldhoeveelheid staat volledig los, lees Geldscheppen tot in eeuwigheid/eerlijkheid)

Nu hoor ik je denken, dit zijn toch de economische wetten ? Niks aan te doen ? We vergeten vaak dat de economie een menselijke uitvinding is en we uiteindelijk zelf de baas zijn over dit systeem. Hoe we met elkaar omgaan en de boel verdelen bepalen we toch zeker zelf ?  Maar hoe is het dan zo gekomen, hoe zijn we bij dit huidige systeem beland ?

Waardesysteem naar behoeften

Een economie wordt ook wel beschreven als het geheel van handeling van de mens in zijn zoektocht tot vervulling van zijn behoeftes. In de piramide van Maslow zien we een hiërarchie  van behoeften. De strekking van deze theorie  is dat we vanuit de basisbehoeften, als voedsel, streven naar het hogere, creativiteit en zelfverwezenlijking. De opeenvolgen stadia zijn de  fysieke behoeften, gevolg door veiligheid, sociale behoeften, erkenning en tenslotte zelfverwezenlijking. Onze economische systeem en ons geldsysteem is gebaseerd op deze hiërarchie . Maar in hoeverre klopt deze ?

Als we naar primitieve culturen kijken dan zou je kunnen zeg de eerste 2 treden, fysieke behoefte en veiligheid, veel meer onder druk staan. De levensverwachting is lager, men  loopt meer risico’s in de vergaring van voedsel en het leven in het algemeen. Maar juist daardoor is er een heel sterk sociaal collectief. Ik denk dat als je iemand uit een goed functionerende “primitieve”cultuur zou vragen naar zelfverwezenlijking, hij of zij lachend zou zeggen dat het leven zelfverwezenlijkend is. Door de sterke sociale cohesie en afhankelijkheid  is erkenning van ieders kwaliteiten essentieel en daarom ook een minder probleem dan in onze samenleving. Geen sociale cohesie zonder erkentelijkheid, geen voortplanting zonder sociale contact en zelfverwezenlijking (moeder- en vaderschap) en geen veiligheid en voedsel zonder sociale cohesie, samenwerking en creativiteit. Het leven zelf is  zelfverwezenlijkend, de primitieveling had gelijk !

De afzonderlijke stadia van Maslow zijn denk ik helemaal niet zo afzonderlijk. De piramide van Maslow is een overdreven bedachte hiërarchie. Een mes-op-de-keel hiërarchie van wat je zou kiezen als je moest. Niet erg realistisch. Het grootste gedeelte van ons leven zijn we niet zo in gevaar dat we ons alleen maar met basale zaken bezig hoeven te houden.

Economische efficiëntie : de behoefte in stukken

Wat we in het westen gedaan hebben is de behoeftebevrediging  in stukken gehakt. Producten hebben niet zoveel mogelijk waarde, maar eigenlijk zo weinig mogelijk. Waar kan je op beknibbelen bij een product, hoe efficiënt kan je alles strippen tot het minimum wat een specifieke behoefte bevredigd. De zogenaamde economische efficiëntie is dus het zo goed mogelijk los knippen van behoeften tot vermarktbare eenheden. Economische efficiëntie is een aardbei reduceren tot suiker met aardbeien-“essence”. Zorg wordt hulp die je inkoopt in plaats van bekommernis en menselijkheid. Een nauwe focus zorgt voor een korte termijn visie, nu die behoefte in plaats van langdurig meerdere behoeften. De planken in plaats van het bos. Onze economische efficiëntie is een kortzichtige mythe. Het verplaatst de lasten naar de toekomst en naar plekken waar ze minder zichtbaar zijn. 

Emoties & Behoeftes & Waarden

De crux van de economische problematiek  zit hem in emoties en dan voornamelijk in angst. Angst is een slechte raadgever leert ons een oud gezegde. Helaas is ons hele systeem gebouwd op het foutief omgaan met angst. De grote denkfout in Maslow’s theorie is de getraptheid van behoeftes. Eerst veiligheid en voedsel, dan kijken we daarna wel of we kunnen gaan werken aan hogere doelen. Hoe kan het vinden en bereiden van voedsel of het bouwen van een onderkomen nu ooit LOS gezien worden van sociale cohesie, het opbouwen van eigen waarde, creativiteit of zelfs zelfverwezenlijking ? Voedsel is toch meer dan maagvulling en calorieën, een onderkomen meer dan alleen een barrière tegen de elementen ? We zien ook dat onze consumptie bijna een verslavende vorm aanneemt. Is dit niet een compensatie voor ons lege bestaan ? Onze hunkering naar de hogere behoeften stillen met eenvoudig fysiek genot en materiële goederen ?

Als we kijken naar de primitieve samenleving die ik eerder schetste en die vergelijken met het westen. Wie gaat er nu beter om met angst ? Is het niet de mate waarin de angst overwonnen is wat een  een samenleving succesvol maakt ? Door angst gedreven hebben wij de natuur op een wel zeer rigoureuze manier overmeesterd . Wie heeft zijn huishouden nu goed gerund ? “Please give the votes of the Dutch jury” ?

Maslow’s theorie is in zekere zin ook waar. Door angst gedreven neemt men een rechtlijnige manier van denken aan. Waar angst regeert, regeren de wetten van de angst. Sequentieel denken. Hoe vaak hoor je niet dat mensen door angst tegengehouden worden om te doen wat ze het liefst doen (het hogere).  Of de frase “als dit en dat opgelost is dan ben ik gelukkig” Haal je de angst weg, dan open je de weg om alles uit elke handeling te halen. Handelen vanuit je wezen en niet vanuit angst. En zo komen we uit bij spiritualiteit. Die leert ons dat alles wat je waarde geeft, waarde heeft. Niet denken vanuit gebrek en onvermogen, maar uit kracht en creatie. Kijk ook eens het beeld van een oosterse monnik. Deze is vrij van veel fysieke behoeften en kan soms wel een maand in eenzaamheid mediteren. De piramide op zijn kop !

Boeddhistische Economie

Het boeddhisme en aanverwante stromingen kunnen bogen op honderden jaren ervaring op het gebied van welzijn en geluk. Ze leren ons om met emoties om te gaan. Boeddhisme is een interne wetenschap gericht op de geest en het denken. Het leert ons dat angst is nooit op te lossen door fysieke handelingen, hoogstens is het wat te temperen. Onze economie is een externe wetenschap, gericht op handelen in de buitenwereld. Maar net als een gezin runnen niet alleen om materiële zaken gaat, maar ook om opvoeding, verrijking en geluk, moeten we onze economische wetenschap verruimen om ook kwalitatieve elementen wezenlijk onderdeel te maken. We moeten de kennis van het boeddhisme verweven met ons huidige economisch systeem. Aan de basis staat vertrouwen in plaats van angst. Vertrouwen dat de natuur en het collectief zullen voorzien. Vertrouwen in ons eigen kunnen ! Als we de hogere behoeften als basis nemen van ons handelen zal de uitkomst dit ook reflecteren. Dus niet zo weinig mogelijk waarde zoals de zogenaamde efficiëntie ons voorschotelt, maar zoveel mogelijk. Kwaliteit en duurzaamheid is uiteindelijk veel efficiënter !

Door onze simplistische kijk op wat een economie is, door angst en gevoelens van gebrek en door het eenzijdige najagen van materieel en geldelijk gewin,  zijn we aan de rand van de afgrond terecht gekomen. Onze maatschappelijk waarden en cultuur zijn niet equivalent gegroeid met onze “welvaart” De economische en financiële crisis nodigt ons uit om onze waarden te herijken en opnieuw te leren omgaan met onze angsten. Uiteindelijk zijn economische waarden gewoon menselijke waarden want wij zijn nog altijd de baas over ons eigen huishouden !

Advertenties

Over Adventatious

Independent thinking Human Being
Dit bericht werd geplaatst in Economie, Paradigma, Politiek & Bestuur, Psychologie, Taal, Toekomst en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s